Bảng giá nhiều tầng
Mục tiêu bài học
- Hiểu kiến trúc tính phí 3 lớp: catalog giá → phát sinh dịch vụ → chốt phí + thu.
- Tách dòng tiền: BHYT chi trả + đồng chi trả + dịch vụ thuần + bảo hiểm tư + tự nguyện.
- Triển khai giá theo nguồn: cùng một dịch vụ có giá khác nhau cho BHYT, không BHYT, dịch vụ theo yêu cầu.
- Xử lý giá thay đổi giữa kỳ: hợp đồng mới, thông tư mới, BN nằm viện ngắt giai đoạn giá.
- Đảm bảo đối soát chéo: HIS Billing ↔ kế toán ↔ BHXH ↔ thuế ↔ ngân hàng.
Bối cảnh: vì sao Billing là module hay sai nhất
Báo cáo Kiểm toán 2024-2025 trên 30 BV công lập:
- Trung bình 4.7% doanh thu bị thất thoát do thiếu phí (xét nghiệm chạy nhưng không vào hoá đơn).
- 18/30 BV có chênh lệch HIS vs kế toán > 2% mỗi tháng — phải đối soát thủ công.
- BHXH xuất toán trung bình 6-9% số đề nghị thanh toán — nhiều nhất do "sai mã giá", "sai tỉ lệ chi trả", "ngoài danh mục thầu".
- BV tư nhân: 12% claim bảo hiểm tư bị từ chối do "thiếu chứng từ" hoặc "sai mã".
Bài học: mọi dịch vụ phát sinh phải có order_id + giá lúc phát sinh + nguồn chi trả ngay từ giây đầu tiên.
Kiến trúc 3 lớp
LỚP 1 — Catalog
service_catalog (mã, tên, đơn vị, mô tả)
price_list (catalog_id, hiệu lực_từ, hiệu lực_đến, payer_type, price)
├─ payer_type = BHYT (theo TT 22/2023 + cập nhật)
├─ payer_type = NON_BHYT
├─ payer_type = SERVICE (theo yêu cầu)
└─ payer_type = AGREEMENT (hợp đồng riêng)
procurement_contract (đặc thù thuốc/VTYT/cấy ghép)
LỚP 2 — Phát sinh
charge_event (encounter_id, order_id, service_id, qty, unit_price,
price_source_id, occurred_at, status)
LỚP 3 — Chốt + thu
invoice (encounter_id, payer_breakdown[], total, status)
├─ payer_split: BHYT 80%, đồng chi trả 20%, BH tư X đồng
payment (invoice_id, method, amount, txn_ref, paid_at)
refund (payment_id, reason, amount)
Nguyên tắc bất biến
- Giá tại thời điểm phát sinh lưu vào
charge_event.unit_price(snapshot) — không reference động. - Nếu giá thay đổi giữa đợt nội trú → các charge_event trước giữ giá cũ, sau giữ giá mới — không hồi tố.
- Charge đã vào invoice CLOSED → không sửa, chỉ huỷ + tạo invoice điều chỉnh.
- Mỗi charge có
source_doc(order/y lệnh/đơn thuốc/dịch vụ tự thêm) — không cho phép charge "ngoài luồng". - Hoàn tiền có audit + ký số trưởng phòng tài chính.
Tách dòng tiền theo nguồn chi trả
| Nguồn | Đối tác | Quy chuẩn | Ví dụ tỉ lệ |
|---|---|---|---|
| BHYT | BHXH | TT 22/2023, QĐ 130/QĐ-BYT/2023 | 80%-95%-100% theo đối tượng |
| Đồng chi trả BHYT | BN | còn lại sau BHYT | 5-20% |
| Dịch vụ theo yêu cầu | BN | NĐ 60/2021 + giá hợp đồng | 100% BN |
| Ngoài danh mục BHYT | BN | giá BV niêm yết | 100% BN |
| Bảo hiểm tư | hãng BH (Bảo Việt, Liberty, BIC, MIC, Generali, AIA, …) | API/eClaim | tuỳ hợp đồng |
| Quỹ từ thiện / tài trợ | quỹ | hợp đồng riêng | tuỳ |
| Khám sức khoẻ doanh nghiệp | DN | hợp đồng | 100% DN |
Payer split trên hoá đơn phải hiển thị rõ — BN cần biết "ai trả bao nhiêu", BHXH cần biết phần đề nghị thanh toán, kế toán cần phân loại doanh thu.
Data model tối thiểu
CREATE TABLE service_catalog (
service_id uuid PRIMARY KEY,
service_code varchar(30) UNIQUE, -- mã nội bộ + map mã BYT
bhyt_code varchar(30),
service_name text,
unit varchar(20),
category varchar(30) -- LAB/IMAGING/PROCEDURE/BED/MED/CONSULT
);
CREATE TABLE price_list (
price_id uuid PRIMARY KEY,
service_id uuid REFERENCES service_catalog,
payer_type varchar(20), -- BHYT/NON_BHYT/SERVICE/AGREEMENT
price numeric NOT NULL,
effective_from timestamptz NOT NULL,
effective_to timestamptz,
source_doc varchar(100), -- TT/QĐ/Hợp đồng
approved_by uuid
);
CREATE TABLE charge_event (
charge_id uuid PRIMARY KEY,
encounter_id uuid REFERENCES encounter,
order_id uuid,
service_id uuid REFERENCES service_catalog,
qty numeric,
unit_price numeric NOT NULL, -- snapshot
price_id_used uuid REFERENCES price_list,
payer_type varchar(20),
occurred_at timestamptz,
status varchar(20) -- PENDING/INVOICED/VOIDED
);
CREATE TABLE invoice (
invoice_id uuid PRIMARY KEY,
encounter_id uuid,
invoice_no varchar(50) UNIQUE,
total_amount numeric,
bhyt_portion numeric,
patient_portion numeric,
insurer_portion numeric,
status varchar(20), -- DRAFT/CLOSED/CANCELLED/REFUNDED
closed_at timestamptz
);
Workflow chốt phí khi xuất viện
BS xác nhận xuất viện
│
▼
HIS gom mọi charge_event PENDING của encounter
│
▼
Áp policy: thẻ BHYT, mức hưởng, trần thanh toán, đồng chi trả
│
▼
Tạo invoice DRAFT + tách payer_split
│
├─ BN review + ký xác nhận
│
▼
Thu tiền (tiền mặt/QR/POS/chuyển khoản)
│
▼
Invoice CLOSED → phát hành HĐĐT (NĐ 123/2020)
│
▼
Đẩy claim BHYT (XML 4210) cho BHXH; eClaim cho BH tư
Giá thay đổi giữa đợt nội trú
Tình huống: BN nằm viện 30 ngày, giường ngày tăng từ 200k lên 250k giữa kỳ (TT mới).
Cách xử lý đúng:
- Charge ngày 1-15: giữ 200k (theo
price_idcũ). - Charge ngày 16-30: 250k (theo
price_idmới). - Hoá đơn show 2 dòng giường ngày với giá khác nhau và explanatory note.
Cách sai (rất phổ biến):
- Lấy giá mới áp cho cả đợt → thu sai BN, BHXH xuất toán.
- Giữ giá cũ cho cả đợt → BV thiệt hại doanh thu.
Sai lầm thường gặp
- Không snapshot giá tại thời điểm charge → giá đổi → invoice cũ tự đổi → vi phạm kế toán.
- Cho sửa charge sau khi invoice CLOSED → mất audit, vi phạm thuế.
- Lưu payer_type tại invoice thay vì tại từng charge → 1 BN có nhiều loại payer cùng lúc bị tính sai.
- Không tách "dịch vụ theo yêu cầu" → BHXH tưởng là BHYT → xuất toán.
- Không có quy trình hoàn tiền chính thức → cashier hoàn lén → thất thoát.
- Không đối soát hàng ngày HIS ↔ kế toán ↔ ngân hàng → cuối tháng phát hiện chênh lệch lớn.
Output / Deliverables
- Catalog dịch vụ + giá (multi-payer, có hiệu lực thời gian).
- Charge engine snapshot giá.
- Invoice với payer_split rõ ràng.
- Quy trình hoàn tiền có ký duyệt.
- Báo cáo doanh thu theo nguồn (BHYT/dịch vụ/BH tư).
- Đối soát chéo HIS ↔ kế toán ↔ ngân hàng (daily).
UAT checklist
- Đổi giá dịch vụ X giữa kỳ → charge cũ giữ giá cũ.
- Cố sửa charge của invoice CLOSED → bị chặn.
- BN có thẻ BHYT 80% + BH tư 20% → invoice tách 3 dòng (BHYT, BH tư, BN).
- Hoàn tiền > 5 triệu → bắt buộc ký duyệt trưởng phòng tài chính.
- Đối soát HIS vs ngân hàng end-of-day → chênh lệch ≤ 1.000đ.
KPI
| Chỉ số | Mục tiêu |
|---|---|
| % charge gắn được với order | ≥ 99% |
| Chênh lệch HIS vs kế toán | ≤ 0.5% |
| Tỉ lệ doanh thu thất thoát | ≤ 1% |
| Tỉ lệ BHXH xuất toán | ≤ 3% |
| % invoice in HĐĐT trong giờ | ≥ 98% |
Cơ sở pháp lý 2026
- Luật KCB 15/2023/QH15 + Luật BHYT 51/2024/QH15 (hiệu lực 01/07/2025) — cơ sở pháp lý viện phí.
- Nghị định 96/2023/NĐ-CP + NĐ 70/2025/NĐ-CP — quy định Luật KCB.
- Nghị định 60/2021/NĐ-CP — cơ chế tự chủ tài chính BV công lập.
- Thông tư 22/2023/TT-BYT + sửa đổi — giá KCB BHYT.
- Thông tư 13/2019/TT-BYT (sửa đổi TT 21/2024) — giá PT/TT.
- Thông tư 04/2017/TT-BYT (sửa đổi TT 27/2024) — giá vật tư.
- Quyết định 130/QĐ-BYT/2023 — chuẩn dữ liệu giám định BHYT.
- Luật Kế toán 88/2015 + Thông tư 200/2014/TT-BTC sửa đổi — hệ thống kế toán doanh nghiệp/BV.
- Nghị định 123/2020/NĐ-CP — hoá đơn điện tử.