xDev Asia

Hệ thống thuật ngữ y tế: ICD-10 (chẩn đoán), SNOMED CT (lâm sàng), LOINC (xét nghiệm), RxNorm (thuốc), CPT (thủ thuật), ATC (phân loại thuốc). CodeSystem, ValueSet, ConceptMap trong FHIR. Terminology binding (required, extensible, preferred, example). $validate-code, $expand, $lookup.

HL7 FHIR - Chuẩn Dữ liệu Y tế từ Cơ bản đến Nâng cao

Phần 4: Data Types, Terminologies và Profiles

xdev.asia

Xem bản video

1. Các hệ thống thuật ngữ y tế chính

Hệ thống	Tổ chức	Mục đích	FHIR system URI
ICD-10	WHO	Phân loại bệnh tật, nguyên nhân tử vong	http://hl7.org/fhir/sid/icd-10
SNOMED CT	SNOMED Int'l	Thuật ngữ lâm sàng toàn diện	http://snomed.info/sct
LOINC	Regenstrief	Xét nghiệm, quan sát lâm sàng	http://loinc.org
RxNorm	NLM	Tên thuốc chuẩn hóa (Hoa Kỳ)	http://www.nlm.nih.gov/research/umls/rxnorm
ATC	WHO	Phân loại thuốc theo nhóm (quốc tế)	http://www.whocc.no/atc
CPT	AMA	Mã thủ thuật / dịch vụ y tế	http://www.ama-assn.org/go/cpt
CVX	CDC	Mã vaccine	http://hl7.org/fhir/sid/cvx
UCUM	Regenstrief	Đơn vị đo lường	http://unitsofmeasure.org

ICD-10 — International Classification of Diseases

Sử dụng cho Condition.code, Encounter.diagnosis. Việt Nam sử dụng ICD-10 chính thức (WHO).

{
  "system": "http://hl7.org/fhir/sid/icd-10",
  "code": "E11.9",
  "display": "Type 2 diabetes mellitus without complications"
}

SNOMED CT — Systematized Nomenclature of Medicine

Hệ thống thuật ngữ toàn diện nhất, 350,000+ concepts, quan hệ phân cấp (ontology).

{
  "system": "http://snomed.info/sct",
  "code": "73211009",
  "display": "Diabetes mellitus"
}

LOINC — Logical Observation Identifiers Names and Codes

97,000+ codes cho xét nghiệm và quan sát lâm sàng. Dùng cho Observation.code, DiagnosticReport.code.

{
  "system": "http://loinc.org",
  "code": "4548-4",
  "display": "Hemoglobin A1c/Hemoglobin.total in Blood"
}

2. CodeSystem Resource

CodeSystem định nghĩa tập hợp các concepts (codes) — có thể là hệ thống quốc tế hoặc custom.

{
  "resourceType": "CodeSystem",
  "url": "http://hospital.vn/fhir/CodeSystem/loai-kham",
  "name": "LoaiKham",
  "title": "Loại hình khám chữa bệnh",
  "status": "active",
  "content": "complete",
  "count": 5,
  "concept": [
    {
      "code": "KSK",
      "display": "Khám sức khỏe",
      "definition": "Khám sức khỏe tổng quát định kỳ"
    },
    {
      "code": "KBT",
      "display": "Khám bệnh thường",
      "definition": "Khám bệnh ngoại trú thông thường"
    },
    {
      "code": "CC",
      "display": "Cấp cứu",
      "definition": "Khám cấp cứu"
    },
    {
      "code": "BHYT",
      "display": "Khám BHYT",
      "definition": "Khám bảo hiểm y tế"
    },
    {
      "code": "DV",
      "display": "Khám dịch vụ",
      "definition": "Khám theo yêu cầu (dịch vụ)"
    }
  ]
}

3. ValueSet Resource

ValueSet chọn lọc một tập con từ một hoặc nhiều CodeSystems.

{
  "resourceType": "ValueSet",
  "url": "http://hospital.vn/fhir/ValueSet/vital-signs-codes",
  "name": "VitalSignsCodes",
  "title": "Mã dấu hiệu sinh tồn",
  "status": "active",
  "compose": {
    "include": [
      {
        "system": "http://loinc.org",
        "concept": [
          {"code": "8480-6", "display": "Systolic blood pressure"},
          {"code": "8462-4", "display": "Diastolic blood pressure"},
          {"code": "8867-4", "display": "Heart rate"},
          {"code": "8310-5", "display": "Body temperature"},
          {"code": "9279-1", "display": "Respiratory rate"},
          {"code": "2708-6", "display": "Oxygen saturation (SpO2)"},
          {"code": "29463-7", "display": "Body weight"},
          {"code": "8302-2", "display": "Body height"}
        ]
      }
    ]
  }
}

ValueSet với Filter

{
  "resourceType": "ValueSet",
  "url": "http://hospital.vn/fhir/ValueSet/icd10-cardiovascular",
  "compose": {
    "include": [
      {
        "system": "http://hl7.org/fhir/sid/icd-10",
        "filter": [
          {
            "property": "concept",
            "op": "is-a",
            "value": "I00-I99"
          }
        ]
      }
    ],
    "exclude": [
      {
        "system": "http://hl7.org/fhir/sid/icd-10",
        "concept": [
          {"code": "I99"}
        ]
      }
    ]
  }
}

4. ConceptMap — Ánh xạ giữa CodeSystems

{
  "resourceType": "ConceptMap",
  "url": "http://hospital.vn/fhir/ConceptMap/icd10-to-snomed",
  "name": "ICD10ToSNOMED",
  "title": "ICD-10 → SNOMED CT Mapping",
  "status": "active",
  "sourceScope": "http://hl7.org/fhir/sid/icd-10",
  "targetScope": "http://snomed.info/sct",
  "group": [
    {
      "source": "http://hl7.org/fhir/sid/icd-10",
      "target": "http://snomed.info/sct",
      "element": [
        {
          "code": "I10",
          "display": "Essential (primary) hypertension",
          "target": [
            {
              "code": "38341003",
              "display": "Hypertensive disorder",
              "relationship": "equivalent"
            }
          ]
        },
        {
          "code": "E11",
          "display": "Type 2 diabetes mellitus",
          "target": [
            {
              "code": "44054006",
              "display": "Type 2 diabetes mellitus",
              "relationship": "equivalent"
            }
          ]
        }
      ]
    }
  ]
}

Relationship Types

Relationship	Mô tả
equivalent	Tương đương hoàn toàn
source-is-narrower-than-target	Source hẹp hơn target
source-is-broader-than-target	Source rộng hơn target
not-related-to	Không liên quan

5. Terminology Binding

Binding quy định element BẮT BUỘC dùng codes từ ValueSet nào.

Strength	Mô tả	Ví dụ
required	BẮT BUỘC dùng code từ ValueSet	Patient.gender
extensible	NÊN dùng. Có thể dùng code khác nếu không tìm thấy	Condition.code
preferred	KHUYẾN NGHỊ. Có thể dùng code khác	Encounter.type
example	Chỉ ví dụ. Dùng ValueSet nào cũng được	Observation.code

<text x="48" y="111" font-size="12" font-weight="650" letter-spacing="1.8">CHẶT NHẤT</text>
<text x="1152" y="111" font-size="12" font-weight="650" letter-spacing="1.8" text-anchor="end">LỎNG NHẤT</text>
<line x1="142" y1="107" x2="1052" y2="107" stroke="var(--n-divider)" stroke-width="1"/>

<line x1="70" y1="155" x2="70" y2="495" stroke="var(--n-divider)" stroke-width="1"/>

<g>
  <circle cx="70" cy="176" r="5" fill="var(--n-surface)" stroke="var(--n-divider)" stroke-width="1"/>
  <rect x="102" y="132" width="760" height="88" fill="var(--n-surface)" stroke="var(--n-divider)" stroke-width="1"/>
  <text x="126" y="163" font-size="14" font-weight="700" letter-spacing="2.2">REQUIRED</text>
  <text x="126" y="190" font-size="14" opacity="0.72">
    <tspan x="126" dy="0">To be conformant, the concept in this element SHALL be from the</tspan>
    <tspan x="126" dy="20">specified value set.</tspan>
  </text>
</g>

<g>
  <circle cx="70" cy="284" r="5" fill="var(--n-surface)" stroke="var(--n-divider)" stroke-width="1"/>
  <rect x="102" y="240" width="760" height="88" fill="var(--n-surface)" stroke="var(--n-divider)" stroke-width="1"/>
  <text x="126" y="271" font-size="14" font-weight="700" letter-spacing="2.2">EXTENSIBLE</text>
  <text x="126" y="298" font-size="14" opacity="0.72">
    <tspan x="126" dy="0">SHALL be from the specified value set if any of the codes within the</tspan>
    <tspan x="126" dy="20">value set can apply.</tspan>
  </text>
</g>

<g>
  <circle cx="70" cy="392" r="5" fill="var(--n-surface)" stroke="var(--n-divider)" stroke-width="1"/>
  <rect x="102" y="348" width="760" height="88" fill="var(--n-surface)" stroke="var(--n-divider)" stroke-width="1"/>
  <text x="126" y="379" font-size="14" font-weight="700" letter-spacing="2.2">PREFERRED</text>
  <text x="126" y="406" font-size="14" opacity="0.72">
    <tspan x="126" dy="0">Instances are encouraged to draw from the specified codes … but are not</tspan>
    <tspan x="126" dy="20">required to do so to be considered conformant.</tspan>
  </text>
</g>

<g>
  <circle cx="70" cy="500" r="5" fill="var(--n-surface)" stroke="var(--n-divider)" stroke-width="1"/>
  <rect x="102" y="456" width="760" height="88" fill="var(--n-surface)" stroke="var(--n-divider)" stroke-width="1"/>
  <text x="126" y="487" font-size="14" font-weight="700" letter-spacing="2.2">EXAMPLE</text>
  <text x="126" y="514" font-size="14" opacity="0.72">
    <tspan x="126" dy="0">Instances are not expected or even encouraged to draw from the</tspan>
    <tspan x="126" dy="20">specified value set.</tspan>
  </text>
</g>

<g>
  <path d="M862 176 H894" fill="none" stroke="var(--n-accent)" stroke-width="1"/>
  <circle cx="894" cy="176" r="4" fill="var(--n-accent)"/>
  <text x="914" y="161" font-size="15" font-weight="700" fill="var(--n-accent)">Observation.status</text>
  <text x="914" y="188" font-size="13" fill="var(--n-accent)">cờ quy trình</text>
</g>

<g>
  <path d="M862 500 H894" fill="none" stroke="var(--n-accent)" stroke-width="1"/>
  <circle cx="894" cy="500" r="4" fill="var(--n-accent)"/>
  <text x="914" y="485" font-size="15" font-weight="700" fill="var(--n-accent)">Observation.code</text>
  <text x="914" y="512" font-size="13" font-weight="650" fill="var(--n-accent)">thứ nói ĐÃ ĐO CÁI GÌ</text>
</g>

<line x1="48" y1="568" x2="1152" y2="568" stroke="var(--n-divider)" stroke-width="1"/>
<text x="48" y="594" font-size="12" opacity="0.72">Nguồn: HL7 FHIR R5 (v5.0.0) — terminologies.html, observation.html</text>

Bảng trên liệt kê bốn mức. Chỗ đáng chú ý là hai mức đó rơi vào đâu trong cùng một resource: Observation.status — một cờ quy trình — ở mức required, còn Observation.code, thứ nói đã đo cái gì, ở mức example.

6. Terminology Service Operations

# $validate-code — kiểm tra code có hợp lệ trong ValueSet
POST /ValueSet/$validate-code
{
  "resourceType": "Parameters",
  "parameter": [
    {"name": "url", "valueUri": "http://hl7.org/fhir/ValueSet/administrative-gender"},
    {"name": "code", "valueCode": "male"},
    {"name": "system", "valueUri": "http://hl7.org/fhir/administrative-gender"}
  ]
}

# $expand — mở rộng ValueSet ra danh sách codes
GET /ValueSet/$expand?url=http://hospital.vn/fhir/ValueSet/vital-signs-codes

# $lookup — tra cứu thông tin code
GET /CodeSystem/$lookup?system=http://loinc.org&code=4548-4

# $translate — ánh xạ code qua ConceptMap
GET /ConceptMap/$translate?system=http://hl7.org/fhir/sid/icd-10&code=I10&target=http://snomed.info/sct

7. Tổng kết

CodeSystem — Định nghĩa tập codes (ICD-10, SNOMED CT, LOINC, hoặc custom)
ValueSet — Chọn lọc subset từ CodeSystems, dùng cho binding
ConceptMap — Ánh xạ giữa CodeSystems (ICD-10 ↔ SNOMED CT)
Binding strengths — required > extensible > preferred > example
Terminology operations — $validate-code, $expand, $lookup, $translate

Bài 12: Terminologies - CodeSystem, ValueSet, ConceptMap