Giới thiệu
OMOP CDM (Common Data Model) là nền tảng cốt lõi của toàn bộ hệ sinh thái OHDSI. Mọi công cụ — ATLAS, WebAPI, ACHILLES, HADES — đều hoạt động trên dữ liệu được chuẩn hóa theo mô hình này.
Bài này sẽ đi sâu vào cấu trúc, nguyên lý thiết kế, và các domain chính của OMOP CDM v5.4.
1. Nguyên lý thiết kế OMOP CDM
1.1 Triết lý cốt lõi
1. Patient-Centric (Lấy bệnh nhân làm trung tâm)
→ Mọi dữ liệu gắn với PERSON
2. Event-Based (Dựa trên sự kiện)
→ Mỗi record = 1 sự kiện y tế (chẩn đoán, kê thuốc, xét nghiệm...)
3. Concept-Oriented (Dựa trên khái niệm)
→ Mỗi sự kiện gắn với Standard Concept từ Vocabulary
4. Source-Preserving (Giữ nguyên dữ liệu gốc)
→ Luôn có cột source_value, source_concept_id bên cạnh standard
5. Platform-Agnostic (Không phụ thuộc nền tảng)
→ Chạy trên PostgreSQL, SQL Server, Oracle, Spark, Databricks...
1.2 Person-Visit-Event Model
PERSON (bệnh nhân)
│
│ 1:N
▼
VISIT_OCCURRENCE (lượt khám)
│
│ 1:N
┌─────────┼─────────────────────────────┐
▼ ▼ ▼ ▼ ▼
CONDITION DRUG PROCEDURE MEASURE OBSERVATION
(chẩn đoán) (thuốc) (thủ thuật) (XN) (quan sát)
Ví dụ thực tế:
-- Bệnh nhân đến khám ngày 2024-03-01
-- Được chẩn đoán Tăng huyết áp (I10), kê Amlodipine 5mg,
-- Xét nghiệm Glucose máu: 126 mg/dL
PERSON: person_id = 12345
VISIT: visit_id = 67890, visit_date = 2024-03-01
CONDITION: condition_concept_id = 320128 (Essential HTN)
DRUG_EXPOSURE: drug_concept_id = 1332419 (Amlodipine 5mg)
MEASUREMENT: measurement_concept_id = 3004410 (Glucose)
value_as_number = 126, unit_concept_id = 8840 (mg/dL)
2. Nhóm bảng trong OMOP CDM v5.4
2.1 Tổng quan
OMOP CDM v5.4
├── Standardized Vocabularies (15 tables)
│ ├── CONCEPT
│ ├── VOCABULARY
│ ├── DOMAIN
│ ├── CONCEPT_CLASS
│ ├── CONCEPT_RELATIONSHIP
│ ├── RELATIONSHIP
│ ├── CONCEPT_SYNONYM
│ ├── CONCEPT_ANCESTOR
│ ├── SOURCE_TO_CONCEPT_MAP
│ ├── DRUG_STRENGTH
│ └── ...
│
├── Standardized Clinical Data (12 tables)
│ ├── PERSON
│ ├── OBSERVATION_PERIOD
│ ├── VISIT_OCCURRENCE
│ ├── VISIT_DETAIL
│ ├── CONDITION_OCCURRENCE
│ ├── DRUG_EXPOSURE
│ ├── PROCEDURE_OCCURRENCE
│ ├── DEVICE_EXPOSURE
│ ├── MEASUREMENT
│ ├── OBSERVATION
│ ├── NOTE
│ └── NOTE_NLP
│
├── Standardized Health System (2 tables)
│ ├── LOCATION
│ └── CARE_SITE
│
├── Standardized Health Economics (2 tables)
│ ├── PAYER_PLAN_PERIOD
│ └── COST
│
├── Standardized Derived Elements (4 tables)
│ ├── DRUG_ERA
│ ├── DOSE_ERA
│ ├── CONDITION_ERA
│ └── EPISODE + EPISODE_EVENT
│
├── Results Schema
│ ├── COHORT
│ └── COHORT_DEFINITION
│
└── Metadata
├── CDM_SOURCE
└── METADATA
3. Các bảng Clinical Data quan trọng
3.1 PERSON
CREATE TABLE person (
person_id BIGINT NOT NULL, -- PK, auto-generated
gender_concept_id INT NOT NULL, -- 8507=Male, 8532=Female
year_of_birth INT NOT NULL,
month_of_birth INT NULL,
day_of_birth INT NULL,
birth_datetime TIMESTAMP NULL,
race_concept_id INT NOT NULL,
ethnicity_concept_id INT NOT NULL,
location_id BIGINT NULL,
care_site_id BIGINT NULL,
person_source_value VARCHAR(50) NULL, -- Mã BN gốc
gender_source_value VARCHAR(50) NULL,
gender_source_concept_id INT NULL
);
Lưu ý quan trọng:
person_idKHÔNG phải mã bệnh nhân gốc (privacy)- Mã bệnh nhân gốc lưu trong
person_source_value - Gender, race, ethnicity đều dùng Standard Concept IDs
3.2 VISIT_OCCURRENCE
CREATE TABLE visit_occurrence (
visit_occurrence_id BIGINT NOT NULL, -- PK
person_id BIGINT NOT NULL, -- FK → person
visit_concept_id INT NOT NULL, -- Loại visit
visit_start_date DATE NOT NULL,
visit_start_datetime TIMESTAMP NULL,
visit_end_date DATE NOT NULL,
visit_end_datetime TIMESTAMP NULL,
visit_type_concept_id INT NOT NULL, -- Nguồn dữ liệu
care_site_id BIGINT NULL,
visit_source_value VARCHAR(50) NULL,
visit_source_concept_id INT NULL
);
-- visit_concept_id phổ biến:
-- 9201 = Inpatient Visit (nội trú)
-- 9202 = Outpatient Visit (ngoại trú)
-- 9203 = Emergency Room Visit (cấp cứu)
-- 262 = Emergency Room and Inpatient Visit
3.3 CONDITION_OCCURRENCE
CREATE TABLE condition_occurrence (
condition_occurrence_id BIGINT NOT NULL,
person_id BIGINT NOT NULL,
condition_concept_id INT NOT NULL, -- Standard Concept
condition_start_date DATE NOT NULL,
condition_start_datetime TIMESTAMP NULL,
condition_end_date DATE NULL,
condition_end_datetime TIMESTAMP NULL,
condition_type_concept_id INT NOT NULL,
condition_status_concept_id INT NULL,
stop_reason VARCHAR(20) NULL,
visit_occurrence_id BIGINT NULL, -- FK → visit
condition_source_value VARCHAR(50) NULL, -- Mã ICD gốc: "I10"
condition_source_concept_id INT NULL -- ICD concept: 45566052
);
Dual concept pattern (rất quan trọng):
condition_concept_id = 320128 ← SNOMED "Essential HTN" (Standard)
condition_source_concept_id = 45566052 ← ICD-10CM "I10" (Source)
condition_source_value = "I10" ← Giá trị text gốc
3.4 DRUG_EXPOSURE
CREATE TABLE drug_exposure (
drug_exposure_id BIGINT NOT NULL,
person_id BIGINT NOT NULL,
drug_concept_id INT NOT NULL, -- RxNorm concept
drug_exposure_start_date DATE NOT NULL,
drug_exposure_start_datetime TIMESTAMP NULL,
drug_exposure_end_date DATE NOT NULL,
drug_type_concept_id INT NOT NULL,
stop_reason VARCHAR(20) NULL,
refills INT NULL,
quantity NUMERIC NULL,
days_supply INT NULL,
sig TEXT NULL, -- Hướng dẫn sử dụng
route_concept_id INT NULL, -- Đường dùng: oral, IV
lot_number VARCHAR(50) NULL,
visit_occurrence_id BIGINT NULL,
drug_source_value VARCHAR(50) NULL, -- Tên thuốc gốc
drug_source_concept_id INT NULL,
route_source_value VARCHAR(50) NULL,
dose_unit_source_value VARCHAR(50) NULL
);
3.5 MEASUREMENT
CREATE TABLE measurement (
measurement_id BIGINT NOT NULL,
person_id BIGINT NOT NULL,
measurement_concept_id INT NOT NULL, -- LOINC concept
measurement_date DATE NOT NULL,
measurement_datetime TIMESTAMP NULL,
measurement_type_concept_id INT NOT NULL,
operator_concept_id INT NULL, -- =, <, >, <=, >=
value_as_number NUMERIC NULL, -- Giá trị số
value_as_concept_id INT NULL, -- Giá trị mã (Pos/Neg)
unit_concept_id INT NULL, -- Đơn vị đo (UCUM)
range_low NUMERIC NULL, -- Khoảng tham chiếu
range_high NUMERIC NULL,
visit_occurrence_id BIGINT NULL,
measurement_source_value VARCHAR(50) NULL,
measurement_source_concept_id INT NULL,
unit_source_value VARCHAR(50) NULL,
value_source_value VARCHAR(50) NULL
);
4. Standardized Vocabularies
4.1 Bảng CONCEPT — Trung tâm của mọi thứ
CREATE TABLE concept (
concept_id INT NOT NULL, -- Unique ID
concept_name VARCHAR(255) NOT NULL, -- Tên concept
domain_id VARCHAR(20) NOT NULL, -- Condition, Drug, Measurement...
vocabulary_id VARCHAR(20) NOT NULL, -- SNOMED, RxNorm, LOINC...
concept_class_id VARCHAR(20) NOT NULL, -- Clinical Finding, Ingredient...
standard_concept VARCHAR(1) NULL, -- 'S'=Standard, 'C'=Class, NULL=Non-standard
concept_code VARCHAR(50) NOT NULL, -- Mã gốc: "38341003"
valid_start_date DATE NOT NULL,
valid_end_date DATE NOT NULL, -- 2099-12-31 = vẫn active
invalid_reason VARCHAR(1) NULL -- NULL=Valid, 'D'=Deleted, 'U'=Upgraded
);
4.2 Vocabulary Domains chính
Domain Vocabulary Ví dụ
─────────────────────────────────────────────────────────
Condition SNOMED CT Tăng huyết áp, Đái tháo đường
Drug RxNorm Amlodipine 5mg, Metformin 500mg
Measurement LOINC Glucose máu, HbA1c, Creatinine
Procedure SNOMED CT/CPT4 Phẫu thuật, nội soi, siêu âm
Observation SNOMED CT Tiền sử gia đình, thói quen
Device SNOMED CT Stent, pacemaker
Spec Anatomic Site SNOMED CT Tim, gan, thận
Unit UCUM mg/dL, mmol/L, kg
Gender Gender Male, Female
Race Race Asian, White, Black
4.3 Standard vs Source Concepts
Source Data: "I10" (ICD-10-CM)
│
│ "Maps to" relationship
▼
Standard Concept: "Essential hypertension" (SNOMED CT, concept_id=320128)
Quy tắc:
- Phân tích DÙng standard_concept = 'S' (Standard)
- Source concept giữ lại để truy xuất ngược
- Một source concept có thể map sang nhiều standard concepts
5. Derived Elements — Bảng tính toán sẵn
5.1 ERA Tables
CONDITION_ERA: Gộp các condition liên tiếp thành 1 "era"
Timeline:
├── Condition A (01/01 - 15/01)
├── Gap 10 ngày
├── Condition A (25/01 - 10/02)
└── CONDITION_ERA: 01/01 - 10/02 (gap_days ≤ 30 → merge)
DRUG_ERA: Tương tự, gộp drug exposures liên tiếp
├── Drug X 30 ngày supply (01/01)
├── Drug X 30 ngày supply (01/02)
└── DRUG_ERA: 01/01 - 02/03 (liên tục dùng thuốc)
5.2 Ý nghĩa
- CONDITION_ERA: Bệnh nhân mắc bệnh X bao lâu? (duration)
- DRUG_ERA: Bệnh nhân dùng thuốc Y liên tục bao lâu? (adherence)
- Được tính tự động bởi ETL hoặc ACHILLES
6. ERD — Quan hệ giữa các bảng
┌──────────────┐
│ LOCATION │
└──────┬───────┘
│
┌──────────────┐ ┌──────────────┐ ┌──┴───────────┐
│ CDM_SOURCE │ │ CARE_SITE │◄───│ PERSON │
└──────────────┘ └──────────────┘ └──────┬───────┘
│
┌──────────┴──────────┐
│ OBSERVATION_PERIOD │
└──────────┬──────────┘
│
┌──────────┴──────────┐
│ VISIT_OCCURRENCE │
└──────────┬──────────┘
│
┌──────────┬──────────┬────────────────┼────────────┐
▼ ▼ ▼ ▼ ▼
┌──────────┐ ┌────────┐ ┌───────────┐ ┌───────────┐ ┌─────────┐
│CONDITION │ │ DRUG │ │PROCEDURE │ │MEASUREMENT│ │OBSERV │
│OCCURRENCE│ │EXPOSURE│ │OCCURRENCE │ │ │ │ATION │
└──────────┘ └────────┘ └───────────┘ └───────────┘ └─────────┘
│ │
▼ ▼
┌──────────┐ ┌────────┐
│CONDITION │ │DRUG_ERA│
│ERA │ │DOSE_ERA│
└──────────┘ └────────┘
7. Query Examples
7.1 Đếm bệnh nhân theo giới tính
SELECT
c.concept_name AS gender,
COUNT(*) AS patient_count
FROM person p
JOIN concept c ON p.gender_concept_id = c.concept_id
GROUP BY c.concept_name;
7.2 Top 10 chẩn đoán phổ biến
SELECT
c.concept_name AS condition_name,
COUNT(DISTINCT co.person_id) AS patient_count
FROM condition_occurrence co
JOIN concept c ON co.condition_concept_id = c.concept_id
WHERE c.standard_concept = 'S'
GROUP BY c.concept_name
ORDER BY patient_count DESC
LIMIT 10;
7.3 Bệnh nhân tăng huyết áp dùng Amlodipine
SELECT COUNT(DISTINCT p.person_id)
FROM person p
JOIN condition_occurrence co ON p.person_id = co.person_id
JOIN drug_exposure de ON p.person_id = de.person_id
WHERE co.condition_concept_id = 320128 -- Essential HTN
AND de.drug_concept_id = 1332419 -- Amlodipine 5mg
AND de.drug_exposure_start_date >= co.condition_start_date;
Tóm tắt
| Khái niệm | Giải thích |
|---|---|
| OMOP CDM v5.4 | Mô hình dữ liệu chung với ~37 bảng |
| Person-Visit-Event | Mọi sự kiện gắn với Person qua Visit |
| Dual Concept | Standard concept + Source concept song song |
| Standard Concept | Concept chuẩn dùng trong phân tích (SNOMED, RxNorm, LOINC) |
| Source Concept | Concept gốc từ dữ liệu nguồn (ICD-10, mã nội bộ) |
| ERA Tables | Bảng derived gộp events liên tiếp thành khoảng thời gian |
Bài tiếp theo: Athena — Tra cứu & Quản lý Standardized Vocabularies