xDev Asia

Ghi nhận lịch sử dùng thuốc: kê đơn (prescription), cấp thuốc (dispensing), sử dụng thuốc (administration). Hiểu RxNorm vocab, quantity/days_supply/refills, route_concept_id, sig, liên kết DRUG_STRENGTH.

Phân cấp thuốc: Ingredient → Clinical Drug → Branded Drug

Giới thiệu

DRUG_EXPOSURE là bảng ghi nhận mọi sự kiện liên quan đến thuốc — từ lúc bác sĩ kê đơn, nhà thuốc cấp phát, đến y tá tiêm truyền. Đây là bảng phức tạp nhất trong nhóm Clinical Data vì phải xử lý nhiều nguồn dữ liệu khác nhau: đơn thuốc ngoại trú, thuốc nội trú, vaccine, truyền dịch.

1. Cấu trúc bảng

Cột	Kiểu	Bắt buộc	Mô tả
`drug_exposure_id`	INTEGER	✅ PK	ID duy nhất
`person_id`	INTEGER	✅ FK	Bệnh nhân
`drug_concept_id`	INTEGER	✅	Standard Concept (RxNorm)
`drug_exposure_start_date`	DATE	✅	Ngày bắt đầu
`drug_exposure_start_datetime`	DATETIME		Ngày giờ bắt đầu
`drug_exposure_end_date`	DATE	✅	Ngày kết thúc
`drug_exposure_end_datetime`	DATETIME		Ngày giờ kết thúc
`verbatim_end_date`	DATE		End date gốc (trước suy luận)
`drug_type_concept_id`	INTEGER	✅	Nguồn dữ liệu
`stop_reason`	VARCHAR(20)		Lý do ngừng thuốc
`refills`	INTEGER		Số lần refill
`quantity`	FLOAT		Số lượng cấp phát
`days_supply`	INTEGER		Số ngày cung cấp
`sig`	CLOB		Hướng dẫn sử dụng gốc
`route_concept_id`	INTEGER		Đường dùng (uống, tiêm...)
`lot_number`	VARCHAR(50)		Số lô (quan trọng cho vaccine)
`provider_id`	INTEGER	FK	Bác sĩ kê đơn
`visit_occurrence_id`	INTEGER	FK	Visit liên quan
`visit_detail_id`	INTEGER	FK	Visit detail
`drug_source_value`	VARCHAR(50)		Mã thuốc gốc
`drug_source_concept_id`	INTEGER		Concept gốc
`route_source_value`	VARCHAR(50)		Đường dùng gốc
`dose_unit_source_value`	VARCHAR(50)		Đơn vị liều gốc

2. RxNorm — Vocabulary chuẩn cho thuốc

2.1. Cấu trúc phân cấp RxNorm

  ┌──────────────────────────────────────────┐
  │            Ingredient (IN)                │
  │        VD: Metformin (concept 1503297)    │
  │                                           │
  │   ┌── Clinical Drug Form (CDF) ──┐       │
  │   │  Metformin Oral Tablet        │       │
  │   │                               │       │
  │   │  ┌── Clinical Drug (CD) ──┐   │       │
  │   │  │ Metformin 500mg Tab    │   │       │
  │   │  │ (concept 1503328)      │   │       │
  │   │  └────────────────────────┘   │       │
  │   └───────────────────────────────┘       │
  │                                           │
  │   ┌── Branded Drug (BD) ────────┐         │
  │   │  Glucophage 500mg Tab       │         │
  │   └─────────────────────────────┘         │
  └───────────────────────────────────────────┘

2.2. Chọn đúng cấp RxNorm

Level	Khi nào dùng	Ví dụ
Ingredient	Chỉ biết hoạt chất	"Metformin"
Clinical Drug	Biết hoạt chất + liều + dạng	"Metformin 500mg Tablet"
Branded Drug	Biết tên thương mại	"Glucophage 500mg Tab"
Clinical Drug Component	Hoạt chất + liều (combo)	"Metformin 500mg"

Khuyến nghị: Map ở mức Clinical Drug hoặc Branded Drug nếu có đủ thông tin. Nếu dữ liệu nguồn chỉ có tên hoạt chất, dùng Ingredient.

3. drug_type_concept_id — Nguồn dữ liệu

Concept ID	Tên	Use case
32838	EHR prescription	Đơn thuốc từ HIS
32839	EHR dispensing	Nhà thuốc cấp phát
32818	EHR administration	Y tá ghi nhận tiêm/truyền
32869	Patient self-reported	BN tự khai thuốc đang dùng
32810	Claim	Dữ liệu BHXH

4. Tính days_supply và drug_exposure_end_date

4.1. Quy tắc CDM

drug_exposure_end_date =
    drug_exposure_start_date + days_supply - 1

4.2. Ví dụ tính toán

-- Kê đơn: Metformin 500mg x 2 viên/ngày x 30 ngày
INSERT INTO drug_exposure (
    drug_exposure_id, person_id, drug_concept_id,
    drug_exposure_start_date, drug_exposure_end_date,
    drug_type_concept_id,
    quantity, days_supply, refills,
    sig, route_concept_id,
    drug_source_value
) VALUES (
    80001, 100001, 1503328,         -- RxNorm: Metformin 500mg Tab
    '2024-06-01', '2024-06-30',     -- 30 days
    32838,                            -- EHR prescription
    60, 30, 2,                        -- 60 viên, 30 ngày, 2 refills
    'Uống 2 viên/ngày, sáng chiều sau ăn',
    4132161,                          -- Oral
    'METFORMIN500'
);

4.3. Truyền dịch / Tiêm

-- Truyền NaCl 0.9% 500ml trong 2 giờ
INSERT INTO drug_exposure (
    drug_exposure_id, person_id, drug_concept_id,
    drug_exposure_start_date, drug_exposure_start_datetime,
    drug_exposure_end_date, drug_exposure_end_datetime,
    drug_type_concept_id,
    quantity, days_supply,
    route_concept_id,
    drug_source_value
) VALUES (
    80002, 100001, 19049105,         -- RxNorm: NaCl 0.9% Injectable
    '2024-06-10', '2024-06-10 08:00:00',
    '2024-06-10', '2024-06-10 10:00:00',
    32818,                            -- EHR administration
    500, 1,                           -- 500ml, 1 ngày
    4171047,                          -- Intravenous
    'NACL09_500'
);

5. route_concept_id — Đường dùng thuốc

Concept ID	Route	Tiếng Việt
4132161	Oral	Uống
4171047	Intravenous	Tiêm tĩnh mạch
4302612	Intramuscular	Tiêm bắp
4142048	Subcutaneous	Tiêm dưới da
4186838	Topical	Bôi ngoài da
4290759	Inhaled	Hít / khí dung
4163768	Rectal	Trực tràng
4186747	Ophthalmic	Nhỏ mắt

6. Vaccine trong DRUG_EXPOSURE

Vaccine cũng lưu trong DRUG_EXPOSURE, không có bảng riêng.

-- Tiêm vaccine COVID-19 (Pfizer) — liều 1
INSERT INTO drug_exposure (
    drug_exposure_id, person_id, drug_concept_id,
    drug_exposure_start_date, drug_exposure_end_date,
    drug_type_concept_id,
    quantity, days_supply,
    route_concept_id, lot_number,
    drug_source_value
) VALUES (
    80003, 100001, 37003436,         -- CVX: COVID-19 vaccine Pfizer
    '2024-03-15', '2024-03-15',      -- Tiêm 1 lần
    32818,                            -- Administration
    1, 1,
    4302612,                          -- Intramuscular
    'FK1234',                         -- Số lô vaccine
    'COVID19_PFIZER_DOSE1'
);

Lưu ý lot_number: Đặc biệt quan trọng cho vaccine — dùng để trace lô nếu có adverse event.

7. ETL thuốc Việt Nam

7.1. Vấn đề phổ biến

Vấn đề	Giải pháp
HIS dùng mã riêng	Map qua SOURCE_TO_CONCEPT_MAP
Tên thuốc tiếng Việt	Usagi mapping tool
Thuốc combo (Metformin + Glipizide)	Map về RxNorm combo concept
Không biết liều/dạng	Map về Ingredient level
Thuốc đông y / thuốc nam	concept_id = 0, giữ source_value

7.2. Ví dụ ETL

SELECT
    ROW_NUMBER() OVER() AS drug_exposure_id,
    pm.person_id,
    COALESCE(cr.concept_id_2, 0) AS drug_concept_id,
    dt.ngay_ke AS drug_exposure_start_date,
    dt.ngay_ke + dt.so_ngay - 1 AS drug_exposure_end_date,
    32838 AS drug_type_concept_id,
    dt.so_luong AS quantity,
    dt.so_ngay AS days_supply,
    dt.so_lan_tai_ke AS refills,
    dt.huong_dan_su_dung AS sig,
    COALESCE(r.concept_id, 0) AS route_concept_id,
    dt.ma_thuoc AS drug_source_value,
    COALESCE(c_source.concept_id, 0) AS drug_source_concept_id,
    dt.duong_dung_goc AS route_source_value,
    dt.don_vi_lieu AS dose_unit_source_value
FROM donthuoc_his dt
JOIN person_mapping pm ON dt.ma_bn = pm.source_id
LEFT JOIN source_to_concept_map stcm
    ON dt.ma_thuoc = stcm.source_code
    AND stcm.source_vocabulary_id = 'VN_DRUG'
LEFT JOIN concept c_std
    ON stcm.target_concept_id = c_std.concept_id
    AND c_std.standard_concept = 'S'
LEFT JOIN concept c_source
    ON dt.ma_thuoc = c_source.concept_code
LEFT JOIN concept_relationship cr
    ON c_source.concept_id = cr.concept_id_1
    AND cr.relationship_id = 'Maps to'
LEFT JOIN concept r
    ON dt.duong_dung_goc = r.concept_name
    AND r.domain_id = 'Route';

8. Liên kết với DRUG_STRENGTH

Bảng DRUG_STRENGTH (trong Vocabularies) chứa thông tin liều lượng chi tiết:

-- Tra liều Metformin 500mg Tablet
SELECT
    ds.drug_concept_id,
    c_drug.concept_name AS drug_name,
    ds.ingredient_concept_id,
    c_ing.concept_name AS ingredient_name,
    ds.amount_value,
    c_unit.concept_name AS amount_unit
FROM drug_strength ds
JOIN concept c_drug ON ds.drug_concept_id = c_drug.concept_id
JOIN concept c_ing ON ds.ingredient_concept_id = c_ing.concept_id
LEFT JOIN concept c_unit ON ds.amount_unit_concept_id = c_unit.concept_id
WHERE ds.drug_concept_id = 1503328;
-- Kết quả: Metformin 500 mg

9. SQL phân tích

-- Top 10 thuốc được kê nhiều nhất
SELECT
    c.concept_name AS drug_name,
    COUNT(DISTINCT de.person_id) AS patient_count,
    COUNT(*) AS prescription_count
FROM drug_exposure de
JOIN concept c ON de.drug_concept_id = c.concept_id
WHERE de.drug_concept_id != 0
GROUP BY c.concept_name
ORDER BY patient_count DESC
LIMIT 10;

-- Polypharmacy: BN dùng >= 5 thuốc cùng lúc
SELECT
    de.person_id,
    COUNT(DISTINCT de.drug_concept_id) AS concurrent_drugs
FROM drug_exposure de
WHERE de.drug_exposure_start_date <= '2024-06-01'
  AND de.drug_exposure_end_date >= '2024-06-01'
GROUP BY de.person_id
HAVING COUNT(DISTINCT de.drug_concept_id) >= 5
ORDER BY concurrent_drugs DESC;

Tổng kết

DRUG_EXPOSURE = kê đơn + cấp phát + tiêm truyền + vaccine
drug_concept_id dùng RxNorm (Ingredient → Clinical Drug → Branded Drug)
days_supply + quantity + refills tạo bức tranh đầy đủ
route_concept_id cho đường dùng, lot_number cho vaccine
drug_type_concept_id phân biệt prescription vs dispensing vs administration
ETL VN: mapping qua SOURCE_TO_CONCEPT_MAP hoặc Usagi

Bài tiếp theo: PROCEDURE_OCCURRENCE — thủ thuật, phẫu thuật, và can thiệp.

Bài 8: DRUG_EXPOSURE — Thuốc, Kê đơn & Vaccine